EU AI Act in Nederland: verplichtingen, tijdlijn en compliance voor food, logistiek en glastuinbouw

Voor de meeste bedrijven is 2 augustus 2026 het kantelpunt: vanaf dan is de verordening algemeen van toepassing en gelden de transparantieplichten van artikel 50 en het sanctieregime. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de RDI krijgen sleutelrollen in het Nederlandse toezicht; de uitvoeringswet die hen formeel aanwijst is in voorbereiding. Door de Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744, in werking sinds 27 juli 2026) moeten hoog-risico AI-systemen onder Annex III pas op 2 december 2027 voldoen en hoog-risico AI in gereguleerde producten onder Annex I op 2 augustus 2028. De AI-geletterdheidsplicht uit artikel 4 geldt al sinds 2 februari 2025.

Vier dingen, in deze volgorde. Zet een duidelijke AI-melding waar AI namens u met mensen communiceert, zoals een chatbot of AI-telefonist (artikel 50). Leg vast wie in uw organisatie met AI werkt en wie waarin is getraind (artikel 4). Stel een kort AI-gebruiksbeleid vast: welke tools zijn toegestaan, wat mag er wel en niet in een prompt, en wanneer beslist de mens. En markeer toepassingen die richting hoog risico neigen, zoals AI in werving, met 2 december 2027 in de agenda. Niet zeker wat voor u geldt? De gratis Verplichtingencheck geeft in vier vragen een indicatie.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de RDI krijgen sleutelrollen in het horizontale toezicht op de verordening zelf; de uitvoeringswet die hen formeel aanwijst is in voorbereiding. Daarnaast beoordeelt uw eigen sectortoezichthouder hoe u AI gebruikt, binnen de kaders waarop hij uw operatie nu al toetst: de NVWA in de voedselketen en de ILT in transport en logistiek.

De hoogste boetes, tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet, gelden voor verboden AI-praktijken zoals social scoring en manipulatieve AI. Voor de bepalingen uit artikel 99, lid 4, geldt tot 15 miljoen euro of 3 procent. Artikel 4 over AI-geletterdheid staat niet in die opsomming. De Nederlandse uitvoeringswet die de handhaving regelt, is nog niet in werking.

Ja, als algemene AI-modellen (GPAI). Sinds augustus 2025 gelden er transparantie-eisen voor zulke modellen. Gebruikt uw team generatieve AI in de operatie, dan nemen wij dat mee in de inventarisatie.

De EU AI Act geldt voor organisaties die AI ontwikkelen of gebruiken in de EU. Gebruikt u AI in de operatie, bijvoorbeeld routeoptimalisatie, vraagvoorspelling of kwaliteitscontrole met beeldherkenning, dan valt dat gebruik er waarschijnlijk onder. Ook AI die in machines is ingebouwd telt mee. Houd er rekening mee dat u niet alleen met horizontaal toezicht te maken krijgt. Naast de Autoriteit Persoonsgegevens en de RDI beoordeelt uw eigen sectortoezichthouder hoe u AI gebruikt: de NVWA in de voedselketen en de ILT in transport en logistiek, binnen de kaders waarop zij uw operatie nu al toetsen.

Een systeem dat zwaardere verplichtingen krijgt, bijvoorbeeld rond documentatie en menselijk toezicht. Of uw systeem hoog-risico is, hangt af van de toepassing. Wij maken een eerste, voorlopige inschatting en markeren duidelijk wat juridisch gereviewd moet worden.

Zulke tools leveren doorgaans documenten of een register. Zij trainen uw team niet, terwijl artikel 4 sinds 2 februari 2025 wel van u vraagt maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van uw mensen ondersteunen, en zij classificeren uw AI niet binnen HACCP, FSSC 22000, BRC, IFS, GMP+ of GlobalG.A.P. Bij een inspectie door de NVWA of de ILT is de vraag niet of er een document bestaat, maar of u kunt uitleggen en aantonen hoe een AI-systeem dat meebeslist over voedselveiligheid, de koelketen of de uitvoering van transport wordt beheerst. Een generiek sjabloon kan die vraag niet beantwoorden, omdat het uw proces niet kent. Kiest u voor zo'n tool, reserveer dan in elk geval budget en tijd voor de training en voor de vertaling naar uw eigen kwaliteitssysteem.

Een traject duurt 4 tot 8 weken en kost vanaf €7.500, afhankelijk van de omvang en het aantal AI-systemen. Daarin zitten de inventarisatie, de risicoclassificatie binnen uw eigen normkader, de documentatie en de training van uw team. Die doorlooptijd zit vooral in de vertaling: elk systeem wordt geclassificeerd in de taal waarin uw auditor en uw sectortoezichthouder het straks tegenkomen, en niet alleen in die van de verordening. Optioneel jaarlijks onderhoud is vanaf €2.500 per jaar. Hoeft alleen de trainingsverplichting uit artikel 4 te zijn afgedekt, dan is dat in één dag geregeld, met verantwoordingsdocument.

Nee. Wij leveren praktische templates, documentatie en begeleiding, en zijn de brug tussen de wet en uw operatie. Wij adviseren u de opgestelde documenten juridisch te laten reviewen voordat ze definitief worden.