AI-geletterdheid is verplicht. Wat moet u nu wél en niet regelen?

Wat artikel 4 vraagt

De tekst van artikel 4 is kort: aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen nemen maatregelen om te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel, rekening houdend met hun technische kennis, ervaring, opleiding en de context waarin de AI-systemen worden gebruikt.

Drie dingen vallen op. Ten eerste: de verplichting geldt voor gebruikers van AI, niet alleen voor bouwers. Werkt uw team met ChatGPT, Copilot, een planningstool met AI of beeldherkenning in de kwaliteitscontrole, dan valt u eronder. Ten tweede: het niveau moet passen bij de rol. Een planner die dagelijks met AI-routes werkt heeft andere kennis nodig dan een HR-medewerker. Ten derde: het gaat om maatregelen die u kunt laten zien, niet om een examen.

Wat niet hoeft

De wet schrijft geen certificaat voor, geen vast aantal trainingsuren en geen specifieke cursus. Aanbieders die een verplicht certificaat suggereren, of die dreigen met boetes van vijftien miljoen euro specifiek voor het ontbreken van een training, lopen voor de muziek uit: directe beboeting van een artikel 4-overtreding is juridisch omstreden, en het in juli 2026 in werking getreden omnibus-pakket heeft de formulering van artikel 4 bovendien verzacht.

De kern blijft echter staan: medewerkers die met AI werken moeten er voldoende van begrijpen, en u moet kunnen aantonen wat u daarvoor heeft gedaan. Wie dat nu regelt, hoeft straks niets te repareren.

De tijdlijn: wat sinds 2 augustus 2026 geldt

Artikel 4 is sinds 2 februari 2025 van toepassing. Sinds 2 augustus 2025 gelden daarnaast verplichtingen voor aanbieders van algemene AI-modellen zoals de modellen achter ChatGPT en Copilot. Sinds 2 augustus 2026 is de AI-verordening grotendeels van toepassing: vanaf die datum gelden de transparantieverplichtingen van artikel 50 en kan de Europese Commissie boetes opleggen aan aanbieders van algemene AI-modellen. In Nederland krijgen de Autoriteit Persoonsgegevens en de RDI sleutelrollen als beoogde toezichthouders, al is de Nederlandse Uitvoeringswet AI-verordening nog niet in werking; het formele nationale handhavingsinstrumentarium volgt later.

Eerlijk is eerlijk: er staat op 3 augustus geen inspecteur op de stoep, en paniekverhalen over directe boetes zijn niet op de wet gebaseerd. Maar vanaf die datum is 'hoe heeft u de AI-geletterdheid van uw mensen geregeld?' wel een vraag waarop een antwoord klaar moet liggen, richting toezichthouder, auditor en klanten. Dat is precies wat we in augustus 2026 zien gebeuren: geen inspecteurs bij het mkb, wél klanten en auditors die er sinds die datum naar vragen. Wie het nu regelt, doet dat in alle rust; wie wacht, doet later hetzelfde werk onder tijdsdruk.

Wat verstandig is om nu te doen

Aantoonbaarheid is het sleutelwoord. In de praktijk komt dat neer op vier stappen:

• Breng in kaart wie in uw organisatie met AI werkt en in welke processen, inclusief AI die in tools en machines is ingebouwd.
• Train die medewerkers passend bij hun rol: wat AI kan, wat het niet kan, waar de risico's zitten en welke praktijken verboden zijn.
• Leg vast wie is getraind, waarin, wanneer en door wie. Dat document is uw bewijs richting toezichthouder, auditor en klanten.
• Stel een kort AI-gebruiksbeleid vast: welke tools zijn toegestaan, wat mag er wel en niet in een prompt, en wanneer beslist de mens.

Subsidie voor mkb

Mkb-bedrijven kunnen via de SLIM-regeling subsidie aanvragen voor leer- en ontwikkeltrajecten. Het volgende aanvraagtijdvak voor individuele mkb-aanvragen loopt van 10 augustus tot 7 september 2026, met subsidie tot € 24.999 per aanvraag. Een AI-geletterdheidstraject kan onderdeel zijn van zo'n aanvraag.