EU AI Act vereenvoudigd in 2026: wat verandert er werkelijk voor het mkb?

Is de AI Act uitgesteld of versoepeld in 2026?

Nee, de AI Act is niet uitgesteld als geheel en ook niet fundamenteel versoepeld. Wat er wel gebeurt: het omnibus-akkoord verschuift de deadlines voor hoog-risico-AI-systemen, verlicht enkele administratieve verplichtingen en verzacht op onderdelen de formulering, waaronder die van de AI-geletterdheidsbepaling. De verboden praktijken, de regels voor algemene AI-modellen en de verplichtingen die al gelden, blijven van kracht. Wie de berichtgeving leest als 'de AI Act gaat niet door', trekt dus de verkeerde conclusie.

Wat verandert het omnibus-pakket precies?

De belangrijkste wijzigingen uit het akkoord, op basis van het persbericht van de Raad en de eerste juridische analyses:

• Hoog-risico-AI-systemen uit bijlage III (onder meer biometrie, onderwijs, kredietbeoordeling en werving en selectie) hoeven pas per 2 december 2027 aan de eisen te voldoen, zestien maanden later dan de oorspronkelijke datum van 2 augustus 2026; AI in gereguleerde producten uit bijlage I (zoals machines en medische hulpmiddelen) per 2 augustus 2028.
• De transparantieverplichtingen van artikel 50 gelden gewoon vanaf 2 augustus 2026. Alleen voor de machineleesbare markering van AI-gegenereerde content (artikel 50, lid 2) geldt een overgangstermijn tot 2 december 2026, en uitsluitend voor systemen die vóór 2 augustus 2026 al op de EU-markt waren. Dit is een verplichting voor aanbieders van generatieve AI, niet voor bedrijven die zulke tools gebruiken.
• De deadline voor nationale AI-regulatory sandboxes verschuift naar 2 augustus 2027.
• Bepaalde uitzonderingen voor het mkb worden uitgebreid naar zogeheten small mid-caps, en een aantal administratieve eisen wordt in beperkte gevallen verlicht.
• Er komt een nieuw verbod bij op AI-systemen voor het genereren van niet-consensueel intiem beeldmateriaal.

Verandert de AI-geletterdheidsplicht van artikel 4?

De formulering is verzacht, maar de verantwoordelijkheid blijft bij organisaties liggen. Aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen moeten maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid bij hun personeel te ondersteunen. Daarnaast krijgen de Europese Commissie en de lidstaten een uitdrukkelijke rol om AI-geletterdheid te bevorderen, bijvoorbeeld met trainingsaanbod en informatiemateriaal. Nieuw is bovendien de verduidelijking dat geen gegarandeerd kennisniveau per individu wordt vereist: het is een inspanningsverplichting, geen resultaatsverplichting. Wat níét is veranderd: artikel 4 staat niet in de opsomming van direct beboetbare artikelen. Wie beweert dat u vanaf 2 augustus 2026 een boete van vijftien miljoen euro riskeert omdat u geen AI-training heeft gegeven, loopt ver voor de muziek uit.

Voor de praktijk verandert dat weinig. Artikel 4 geldt al sinds 2 februari 2025, en aantoonbaarheid blijft het sleutelwoord: wie kan laten zien wie is getraind, waarin en wanneer, bijvoorbeeld na een gerichte trainingsdag, voldoet ruimschoots aan wat de verzachte tekst vraagt.

Hoe staat het Nederlandse toezicht er sinds 2 augustus 2026 voor?

De verordening geldt, het nationale apparaat loopt achter. Sinds 2 augustus 2026 is de AI-verordening grotendeels van toepassing en die werkt rechtstreeks, ook in Nederland. Het omnibus-pakket verandert daar niets aan: de verschoven deadlines gaan over hoog-risicosystemen, niet over de toezichtstructuur en niet over de verplichtingen die al gelden. Wat wel achterloopt is de Nederlandse Uitvoeringswet AI-verordening: die stond in het voorjaar van 2026 in consultatie, is daarna voor advies naar de Raad van State gegaan en is op 2 augustus 2026 nog niet in werking. De Autoriteit Persoonsgegevens en de RDI zijn daarin aangewezen als coördinerende toezichthouders, naast sectortoezichthouders als de NVWA, de Nederlandse Arbeidsinspectie, de ILT en de AFM. Praktisch betekent dat: de regels gelden, maar het Nederlandse handhavingsinstrumentarium is nog niet compleet.

Wat is nu verstandig voor het mkb?

De nuchtere conclusie: wie geen hoog-risicosystemen bouwt of inzet, krijgt door het omnibus-akkoord vooral bevestiging dat de basisverplichtingen blijven zoals ze waren. Drie stappen die dit halfjaar zinvol zijn:

• Breng in kaart welke AI uw organisatie gebruikt en of daar toepassingen bij zitten die onder de hoog-risicocategorieën vallen; voor die laatste heeft u nu tot december 2027 respectievelijk augustus 2028 de tijd.
• Regel de AI-geletterdheid van medewerkers die met AI werken en leg vast wat u heeft gedaan; die verplichting geldt al sinds februari 2025 en blijft in het akkoord bestaan.
• Stel een kort AI-gebruiksbeleid vast, zodat u een antwoord klaar heeft als een toezichthouder, auditor of klant ernaar vraagt. Sinds 2 augustus 2026 is dat een reële vraag geworden.