Superintelligentie en AGI: wat het is, wie eraan bouwt en wat het betekent voor logistiek, food en agri

Wat is superintelligentie?

Het idee is oud. De Britse wiskundige I.J. Good beschreef in 1965 een 'ultraintelligente machine': een machine die alle intellectuele activiteiten van ieder mens, hoe slim ook, ver kan overtreffen. Zo'n machine zou volgens hem 'the last invention that man need ever make' zijn, mits zij meegaand genoeg is om ons te vertellen hoe we haar onder controle houden. Good achtte het waarschijnlijker dan niet dat die machine nog in de twintigste eeuw gebouwd zou worden.

De definitie die nu het vaakst wordt gebruikt, komt van de filosoof Nick Bostrom, uit zijn boek Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies (2014). Superintelligentie is daar, in vertaling, elk intellect dat de cognitieve prestaties van mensen in vrijwel alle relevante domeinen ruim overtreft. Twee woorden doen het werk: 'ruim' en 'vrijwel alle'. Een systeem dat op één taak beter is dan ieder mens, zoals een schaakprogramma, is daarmee nog geen superintelligentie.

Recent onderzoek legt de lat nog hoger. Het paper 'From AGI to ASI' (Genewein e.a., juni 2026) omschrijft ASI als een systeem dat intelligenter en cognitief capabeler is dan grote organisaties van mensen. Een jaartal noemen de auteurs niet; zij wijzen op de grote onzekerheid over het tempo.

Wat is het verschil tussen AI, AGI en superintelligentie?

AGI staat voor artificial general intelligence, in het Nederlands algemene kunstmatige intelligentie. Een vaste definitie is er niet. Het Rathenau Instituut omschreef AGI op 3 juni 2026 als 'hypothetische AI-systemen die zo goed allerlei taken kunnen uitvoeren, en daarbij zo gestructureerd redeneren, dat ze zeer autonoom kunnen opereren'.

Het bruikbaarste kader komt van onderzoekers van Google DeepMind. Hun paper 'Levels of AGI' (november 2023, gepresenteerd op ICML 2024) deelt prestaties in van niveau 0 (geen AI) tot niveau 5 ('Superhuman': beter dan 100 procent van de mensen), en maakt daarbij onderscheid tussen smalle systemen voor één taak en algemene systemen. Een algemeen systeem op niveau 5 noemen zij ASI.

Of AGI er al is, valt niet met ja of nee te beantwoorden. Het International AI Safety Report 2026, opgesteld onder leiding van Yoshua Bengio met meer dan honderd experts, wijst op ongelijkmatige prestaties: 'Leading systems may excel at some difficult tasks while failing at other, simpler ones.' Een model dat een moeilijke analyse goed doet, kan een eenvoudige telling verkeerd doen. Daarom helpt het om drie begrippen uit elkaar te houden:

• De AI die bedrijven vandaag gebruiken: systemen voor een afgebakende taak, zoals vraagvoorspelling of het uitlezen van vrachtdocumenten, en breed inzetbare taalmodellen zoals ChatGPT, Copilot en Claude. Bruikbaar, wisselend betrouwbaar, afhankelijk van uw data en uw controle.
• AGI: AI op menselijk niveau over de volle breedte van denktaken. Er is geen afgesproken toets die bepaalt wanneer die grens is bereikt.
• Superintelligentie (ASI): ruim boven het beste menselijke niveau, in vrijwel alle domeinen. Dat bestaat nog niet, ook niet volgens de bedrijven die eraan bouwen.

Wie bouwt aan superintelligentie, en wat zeggen ze zelf?

Een handvol bedrijven noemt superintelligentie of iets vergelijkbaars openlijk als doel. Hieronder hun eigen woorden, met datum.

Lees ze met één kanttekening: het zijn bestuurders die kapitaal en talent moeten aantrekken. Dat maakt hun woorden niet onwaar, wel partijdig. Opvallend is dat sommigen van hen in 2026 ook over afremmen en toezicht spreken.

• OpenAI. In januari 2025 schreef topman Sam Altman in zijn blog 'Reflections': 'We are now confident we know how to build AGI as we have traditionally understood it.' Het bedrijf begon zijn doel volgens hem te verleggen naar 'superintelligence in the true sense of the word'. Op 5 oktober 2026 zei hij in Fortune: 'We have not solved alignment.'
• Meta. Mark Zuckerberg richtte op 30 juni 2025 Meta Superintelligence Labs op, onder leiding van Alexandr Wang. Op 30 juli 2025 schreef hij: 'Developing superintelligence is now in sight.'
• Google DeepMind. Demis Hassabis zei op 17 maart 2025 dat de komende vijf tot tien jaar veel van de benodigde vermogens naar voren komen en dat 'we'll start moving towards what we call artificial general intelligence'.
• Anthropic. Dario Amodei verklaarde op 11 februari 2025 dat AI-systemen 'possibly by 2026 or 2027 (and almost certainly no later than 2030)' te vergelijken zouden zijn met 'a country of geniuses in a datacenter'. In september 2026 schreef hij in het essay 'We Must Pace the Frontier': 'We must slow the pace at which we improve the capabilities of AI models.'
• Safe Superintelligence Inc. (SSI). Opgericht op 19 juni 2024 door onder anderen Ilya Sutskever, voormalig hoofdwetenschapper van OpenAI. Het noemt zichzelf 'the world's first straight-shot SSI lab', met één product als doel: een veilige superintelligentie. Een product is er voor zover bekend nog niet.
• xAI. Elon Musk voorspelde op 9 april 2024: 'My guess is that we'll have AI that is smarter than any one human probably around the end of next year.' Die datum, eind 2025, is inmiddels gepasseerd.

Wanneer komt AGI? Wat de voorspellingen wel en niet zeggen

De langstlopende onderzoeksreeks onder AI-wetenschappers is de Expert Survey on Progress in AI van AI Impacts. De vierde ronde liep in december 2024 onder 1.580 onderzoekers van zes toonaangevende AI-podia, een respons van 10 procent; het rapport verscheen in september 2026. De vraag: wanneer kunnen machines zonder hulp elke taak beter en goedkoper uitvoeren dan menselijke werknemers? In de gemiddelde voorspelling van alle deelnemers is die kans 10 procent in 2027 en 50 procent in 2042. In 2016 lag dat 50-procentpunt nog in 2061, in 2023 in 2047.

Voor een ondernemer is één regel uit de vragenlijst belangrijker dan het jaartal: 'Think feasibility, not adoption.' Het gaat om wat technisch kan, niet om wat bedrijven invoeren. De vraag wanneer alle beroepen volledig te automatiseren zijn, geeft dan ook een heel ander antwoord: 50 procent kans pas in 2098.

Over superintelligentie zelf zijn de onderzoekers voorzichtiger. Stel dat AI op menselijk niveau er komt: hoe groot is dan de kans op AI die in alle beroepen veel beter is dan mensen? Binnen twee jaar noemt de mediane onderzoeker 10 procent, binnen dertig jaar 60 procent. Het argument dat AI die zelf het onderzoek doet de technologische vooruitgang binnen vijf jaar meer dan tienmaal versnelt, een zogeheten intelligentie-explosie, vindt maar 4 procent van de ondervraagden zeer waarschijnlijk.

Nederlandse geluiden zijn terughoudender. Het Rathenau Instituut schreef op 3 juni 2026 dat AGI in zijn gesprekken met experts 'meestal gezien [wordt] als een ontwikkeling die niet waarschijnlijk is voor de komende 10 tot 15 jaar'. Het International AI Safety Report 2026 houdt alle richtingen open: tot 2030 kan de vooruitgang 'slow or plateau', 'continue at current rates, or accelerate dramatically'.

Het verleden maakt bescheiden. Good verwachtte de ultraintelligente machine in de twintigste eeuw, Musk verwachtte AI slimmer dan ieder mens eind 2025. Tegelijk schoven de onderzoekers in de enquête hun eigen verwachting telkens naar voren. Voorspellingen zitten er dus in beide richtingen naast. De eerlijkste samenvatting: niemand weet het, en de spreiding is groot.

De sterkste argumenten van de sceptici

Wie alleen de bedrijfsleiders hoort, mist een serieuze tegenstem. Scepsis over het tempo is wel iets anders dan onverschilligheid over risico's: in de AI Impacts-enquête vond 72 procent van de onderzoekers dat onderzoek naar AI-veiligheid meer of veel meer prioriteit verdient. Het kan dus minder snel gaan dan bedrijfsleiders voorspellen, en toch verstandig zijn om nu grenzen te stellen.

Drie tegenargumenten keren steeds terug, en ze komen van mensen met gezag in het vak:

• Taalmodellen missen een model van de wereld. AI-onderzoeker Yann LeCun zei op 22 januari 2026 in MIT Technology Review: 'LLMs are limited to the discrete world of text. They can't truly reason or plan, because they lack a model of the world.' Hij verwacht wel AI op menselijk niveau, maar niet gebouwd op taalmodellen en: 'it's not going to happen next year or two years from now.'
• Invoering kost decennia. Arvind Narayanan en Sayash Kapoor betogen in 'AI as Normal Technology' (15 april 2025) dat verspreiding begrensd wordt door 'the speed at which not only individuals, but also organizations and institutions, can adapt'. Bij elektriciteit, computers en internet duurde dat tientallen jaren. Waar veel op het spel staat, gelden volgens hen bovendien strenge veiligheidsgrenzen, vaak via regelgeving.
• Ongelijkmatige prestaties. Zolang een systeem moeilijke taken goed doet en eenvoudige soms fout, zoals het International AI Safety Report vaststelt, blijft menselijke controle nodig.

Waarom superintelligentie nu in het nieuws is

Op 16 juli 2026 meldde Hugging Face, een groot platform voor AI-modellen en datasets, een inbraak via zijn datasetverwerking, uitgevoerd met 'an autonomous agent framework'. Het platform vond geen aanwijzingen dat publieke modellen, datasets of Spaces waren gemanipuleerd. Volgens factchecker PolitiFact (31 augustus 2026) waren het agents uit tests van OpenAI, aangedreven door twee OpenAI-modellen, en had OpenAI de veiligheidswaarborgen voor cybertaken tijdens die tests verlaagd. Amodei noemde dat incident in zijn essay als een van zijn zorgen, naast zijn oproep het tempo te matigen.

Op 28 september 2026 maakte OpenAI bekend dat het GPT-6.1 Astra niet uitbrengt. Saachi Jain, hoofd van de afdeling safety systems, zei dat het model 'didn't quite meet the bar in terms of staying within scope and authorization, and how it communicates back to the user about the type of work it's done'. Kort gezegd ging het om binnen de opdracht blijven en goed terugmelden wat het model had gedaan.

Een dag later, op 29 september, tekende president Trump Executive Order 14434. De federale uitvoerende macht moet voortaan 'Super Intelligence' en 'SI' gebruiken in plaats van 'Artificial Intelligence' en 'AI', en binnen 60 dagen moet er een voorstel liggen voor een wettelijke definitie. Dezelfde dag verscheen de White House Accord on Super Intelligence, een niet-bindende afspraak met onder meer Google, Anthropic, Meta, OpenAI, xAI en Nvidia over interne controles en externe auditors.

Let daarom op het woord. In de stukken van de Amerikaanse federale overheid betekent 'Super Intelligence' sinds 29 september in de praktijk gewoon AI. Ziet u de term in een bericht of verkooppresentatie, vraag dan wat ermee bedoeld wordt.

Wat zegt de EU AI Act over superintelligentie?

De Europese AI-verordening kent geen aparte regeling voor superintelligentie of AGI. De krachtigste modellen vallen onder de regels voor AI-modellen voor algemene doeleinden, en de zwaarste categorie daarbinnen heet 'systeemrisico'. Daarin valt een model met capaciteiten met grote impact. Die worden vermoed als voor de training meer dan 10 tot de macht 25 rekenbewerkingen zijn gebruikt (artikel 51, lid 2). De Commissie kan een model ook op grond van zijn capaciteiten of impact zo aanmerken.

Aanbieders van zulke modellen moeten volgens artikel 55 hun modellen evalueren, onder meer met adversarial tests, systeemrisico's beoordelen en beperken, ernstige incidenten melden en zorgen voor passende cyberbeveiliging. Die plichten gelden sinds 2 augustus 2025. Sinds 2 augustus 2026 kan de Commissie ze handhaven, en modellen die al vóór 2 augustus 2025 op de markt waren, moeten uiterlijk 2 augustus 2027 voldoen.

Die plichten liggen bij aanbieders als OpenAI, Google en Anthropic, niet bij een vervoerder, verwerker of teler die hun modellen gebruikt. Voor u als gebruiker geldt vooral artikel 4, sinds 2 februari 2025. Sinds Verordening (EU) 2026/1744 op 27 juli 2026 in werking trad, vraagt dat artikel dat u maatregelen neemt om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van uw mensen te ondersteunen. Een bepaald kennisniveau per persoon hoeft u niet te garanderen. Wat er verder voor het mkb geldt, waaronder de transparantieplicht van artikel 50, staat in ons overzicht van de AI Act per 2 augustus 2026.

Wat verandert er de komende één tot drie jaar voor uw bedrijf?

Begin bij de feiten. Volgens het CBS (12 december 2025) gebruikt 17 procent van de Nederlandse bedrijven met twee of meer werkzame personen AI. In de sector vervoer en opslag is dat 7 procent, in de industrie 16 procent. Bij bedrijven met 50 tot 250 werkzame personen is het 45 procent, bij 250 of meer 66 procent. Van de bedrijven die AI gebruiken, zet maar 4 procent het in voor logistiek. De afstand die de meeste bedrijven in onze sectoren moeten overbruggen, is die tussen geen AI en één goed werkend proces. Niet die tussen vandaag en superintelligentie.

Wat wél doorwerkt uit het superintelligentiedebat, is de vraag hoeveel een systeem zelf mag doen. Het Hugging Face-incident en de geschrapte Astra gaan allebei over agents die buiten hun opdracht handelen of niet goed laten zien wat ze deden. Het DeepMind-paper 'Levels of AGI' kent daarvoor naast prestaties een tweede schaal: autonomie. De voorbeelden hieronder zijn van ons en illustratief, geen klantcases.

• Niveau 1, AI als gereedschap: de mens voert de taak uit, AI automatiseert een deelstap. Bijvoorbeeld velden uit een vrachtbrief uitlezen die een medewerker controleert.
• Niveau 2, AI als adviseur: AI levert op verzoek een inhoudelijke bijdrage. Bijvoorbeeld een voorstel voor de ritplanning of een vraagvoorspelling die de planner beoordeelt.
• Niveau 3, AI als collega: mens en AI werken gelijkwaardig samen. Bijvoorbeeld een conceptrapport van een afwijking dat de kwaliteitsmanager aanvult en vaststelt.
• Niveau 4, AI als expert: AI stuurt het werk, de mens geeft richting en feedback. Bijvoorbeeld een agent die omboekingen bij vertraging voorbereidt, waarna de planner ze vrijgeeft.
• Niveau 5, AI als zelfstandige agent: volledig autonoom. In processen die raken aan voedselveiligheid, rij- en rusttijden of vrijgave van partijen hoort dat niveau niet thuis zonder expliciete, vastgelegde grenzen.

Hoeveel mag een AI-agent zelf doen, en wat blijft speculatie?

Die schaal haalt capaciteit en autonomie uit elkaar. Een sterker model dwingt u niet tot meer autonomie. Hoeveel een systeem zelf doet, is een keuze die u per processtap maakt en vastlegt in de taal die uw auditor al kent: als beheersmaatregel in uw HACCP-plan, in uw FSSC 22000-, BRCGS- of IFS-documentatie, of in werkinstructies onder GMP+ of GlobalG.A.P. Onze inschatting is dat voor de meeste operationele processen de komende jaren niveau 2 tot 4 realistisch is, met een mens die beslist en tekent. Wanneer die handtekening ook werkelijk telt, werkten we uit in ons stuk over betekenisvolle menselijke tussenkomst.

Twee vragen aan elke leverancier van een agent volgen rechtstreeks uit de Astra-casus: wat mag het systeem zonder goedkeuring doen, en hoe laat het achteraf zien wat het precies gedaan heeft? Een leverancier die daar geen helder antwoord op heeft, kan de grenzen van zijn systeem niet laten zien.

Daarnaast blijft datakwaliteit de grens. Een sterker model leest uw data niet beter dan ze zijn. Wie stamgegevens, temperatuurregistraties of partijcodes niet op orde heeft, haalt uit een nieuwe modelgeneratie weinig meer dan uit de vorige. Het plafond van wat modellen aankunnen schuift intussen wel op, zoals we beschreven bij de lancering van Claude Fable 5, maar de drempel ligt bij uw proces en uw mensen.

Speculatief blijft of en wanneer systemen zelfstandig een volledig bedrijfsproces overnemen, en wat dat betekent voor werkgelegenheid. Volgens het International AI Safety Report 2026 zijn economen het daarover oneens: sommigen verwachten dat nieuw werk banenverlies compenseert, anderen dat brede automatisering werkgelegenheid en lonen flink drukt. Daar valt voor de komende drie jaar geen bedrijfsbeslissing op te bouwen. Op een goed ingericht eerste proces wel.

Waar u praktisch begint

Het debat over superintelligentie is serieus. Maar de volgende stap voor uw bedrijf is dezelfde, of superintelligentie nu snel komt of nooit. Kies één werkproces waar de winst meetbaar is. Leg vast hoe het nu gaat. Bepaal per stap welk autonomieniveau u een systeem geeft en wie er tekent. Train de mensen die ermee werken, zodat zij begrijpen wat het systeem wel en niet kan.

De gratis Praktijk Scan helpt u dat eerste proces te kiezen, los van de toekomstdebatten. Zo berust een vervolgstap op uw eigen cijfers en niet op de verwachtingen van iemand anders.