Food14 juli 2026

EUDR vanaf 30 december 2026: due diligence voor food met cacao, koffie en soja behapbaar maken met AI

De EU-ontbossingsverordening (EUDR, Verordening (EU) 2023/1115) gaat na een uitstel van een jaar gelden vanaf 30 december 2026 voor grote en middelgrote bedrijven, en vanaf 30 juni 2027 voor micro- en kleine ondernemingen (Europese Commissie). Voor foodproducenten die werken met cacao, koffie, soja, palmolie of runderproducten betekent dat een concrete verplichting: van elke batch moet u kunnen aantonen dat de grondstof niet van na 31 december 2020 ontbost land komt, met geolocatie van de percelen en een zorgvuldigheidsverklaring per zending. Voor veel MKB-bedrijven is dat handmatig bijna niet te doen. In die context wordt AI aangeboden als oplossing. Dit stuk legt eerlijk uit wat de wet vraagt, wat AI daarin wel en niet overneemt, en hoe u begint zonder dat compliance uw hele inkoopafdeling opslokt.

Wat de EUDR concreet van een foodproducent vraagt

De EUDR geldt voor zeven grondstoffen en hun afgeleide producten: rundvee, cacao, koffie, palmolie, rubber, soja en hout, en dus ook voor eindproducten als chocolade en vleeswaren (Europese Commissie). Als u zulke grondstoffen verwerkt of op de EU-markt brengt, moet u via zorgvuldigheidsonderzoek aantonen dat ze niet afkomstig zijn van land dat na 31 december 2020 is ontbost. Dat vereist het verzamelen van geografische coordinaten van de percelen waar de grondstof vandaan komt.

Vervolgens moet u per zending een zorgvuldigheidsverklaring, het Due Diligence Statement (DDS), indienen via het EUDR-systeem in TRACES; het referentienummer en de onderliggende informatie moet u minstens vijf jaar bewaren (NVWA). In Nederland is de NVWA de toezichthouder die dit handhaaft via controles bij importerende, producerende en exporterende bedrijven. De inzet is niet vrijblijvend: bij niet-naleving kunnen boetes van ten minste 4 procent van de totale EU-jaaromzet worden opgelegd en kunnen producten in beslag worden genomen (Coolset, op basis van EUDR artikel 25).

Het uitstel is geen afstel, en de regels kunnen nog wijzigen

Het uitstel naar 30 december 2026 is vastgelegd in wijzigingsverordening (EU) 2025/2650, die op 23 december 2025 is gepubliceerd en op 26 december 2025 in werking trad (Europese Commissie). Het is dus echt uitstel, geen afstel: de verplichting komt eraan, en de datum staat.

Tegelijk is eerlijkheid op zijn plaats over onzekerheid. Dezelfde verordening verplicht de Europese Commissie om uiterlijk 30 april 2026 een vereenvoudigingsevaluatie van de EUDR uit te voeren, zo nodig met een wetgevingsvoorstel. Details van de uitvoering kunnen dus nog schuiven. Dat is geen reden om te wachten, wel om uw aanpak zo in te richten dat u niet vastzit aan een dure, starre oplossing voordat het beeld helemaal uitkristalliseert.

Waar AI het werk behapbaar maakt

Het zware van de EUDR zit niet in het begrijpen van de regel, maar in het volume en de herkomst van de data: geolocaties per perceel, controle of daar na 2020 ontbossing plaatsvond, en een onderbouwde risicobeoordeling per zending. Dat is precies repeterend, data-intensief werk waar AI iets kan betekenen.

AI-tools voor de EUDR valideren geodata, vergelijken satellietbeelden met de situatie op de peildatum van 31 december 2020 om te bepalen of er bos aanwezig was, en helpen de risicobeoordeling en het DDS voor te bereiden. Dat verkleint het handwerk aanzienlijk. Wat het niet doet, is de verantwoordelijkheid overnemen: de conclusie dat een batch verwaarloosbaar risico heeft, blijft uw beslissing en uw handtekening, ook als een model de onderbouwing heeft aangedragen.

Wees kritisch op tools, en meet het per proces

Rond de EUDR is een markt van complianceleveranciers ontstaan, van gespecialiseerde platforms tot modules in bestaande software. De kwaliteit en de aansluiting op uw eigen keten verschillen sterk. Vraag een leverancier daarom om een proef met uw eigen grondstofstromen en leveranciers, niet om een algemeen percentage tijdsbesparing uit een verkooppraatje.

Breng eerst in kaart welke van uw grondstoffen onder de EUDR vallen, van hoeveel leveranciers en percelen die komen, en hoe u nu aan herkomstinformatie komt. Dat is uw nulmeting. Pas dan is te beoordelen of een AI-tool het verschil maakt tussen een werkbare en een onwerkbare EUDR-administratie, en of de investering opweegt tegen het risico van een misgelopen levering of een boete.

De mens beslist, en moet de AI begrijpen

Een DDS met de score verwaarloosbaar risico is een juridische verklaring waar u op wordt afgerekend. Een AI die geodata valideert en risico inschat, is een hulpmiddel dat u moet kunnen controleren, niet een black box die u blind ondertekent. Goede tools laten zien waarop een risico-inschatting is gebaseerd, zodat uw kwaliteits- of inkoopverantwoordelijke een onderbouwd besluit neemt.

Sinds 2 februari 2025 verplicht artikel 4 van de EU AI Act aanbieders en gebruiksverantwoordelijken bovendien om te zorgen dat hun personeel voldoende AI-geletterdheid heeft (Europese Commissie). Voor de EUDR betekent dit heel concreet dat de mensen die met zo'n tool werken moeten begrijpen hoe de risicobeoordeling tot stand komt en wanneer ze handmatig moeten ingrijpen. Zo blijft de compliance van u, en niet van de software.

Waar u praktisch begint

Begin met een inventarisatie in plaats van een tool. Welke van uw producten bevatten EUDR-grondstoffen, welke leveranciers zitten daarachter, en welke herkomstinformatie krijgt u nu al aangeleverd? Kies daarna een grondstof met de meeste leveranciers of het hoogste risico en probeer voor die stroom de benodigde geolocatie en onderbouwing bij elkaar te krijgen. Daar ziet u meteen waar het knelt.

Onze gratis Praktijk Scan helpt om die eerste grondstofstroom te kiezen en te bepalen welke data u mist, zodat een eventuele investering in AI-gedreven traceerbaarheid berust op uw eigen keten en op de echte EUDR-eisen, en niet op de belofte van een leverancier.

Bronnen

Dit artikel is informatief en geen juridisch advies. Genoemde marktprijzen en regelingen zijn indicaties per publicatiedatum; controleer actuele voorwaarden bij de officiële bronnen.