Routeoptimalisatie in transport: wat het is, wat AI toevoegt en wat de vrachtwagenheffing verandert
Kort antwoord
Routeoptimalisatie is het met software bepalen welke voertuigen welke ritten in welke volgorde rijden, binnen tijdvensters, laadcapaciteit en de rij- en rusttijden van chauffeurs. AI voegt vooral betere reistijdinschattingen en sneller herplannen toe. Sinds de vrachtwagenheffing van 1 juli 2026 scheelt elke vermeden belaste kilometer ook heffing. De planner blijft verantwoordelijk voor de route.
Dit artikel verscheen op 8 juli 2026 en is op 11 oktober 2026 bijgewerkt. Nieuw zijn een korte definitie, de bedragen per kilometer onder de vrachtwagenheffing en de subsidieregeling SiLK voor bedrijven die samen gaan plannen. Routeoptimalisatie is geen nieuw vakgebied. Operations research levert al decennia methoden voor het vehicle routing problem, en planningssoftware gebruikt die al jaren. Wat wel nieuw is: veel leveranciers verkopen hun planningstool nu als AI-gedreven. Voor wie moet beslissen waarin te investeren, helpt het om drie dingen te scheiden: wat AI echt toevoegt aan de routeplanning, wat vooral marketing is en welke wettelijke grenzen blijven staan, welk algoritme de route ook bedenkt.
Op deze pagina
- Wat is routeoptimalisatie?
- Routeplanner, routeoptimalisatie en AI: wat is het verschil?
- Waar AI echt waarde toevoegt
- Waar de hype begint
- Hoe vaak wordt AI al ingezet voor routeplanning?
- Wat kost een gereden kilometer sinds de vrachtwagenheffing?
- Wat betekent de heffing voor routeoptimalisatie?
- Samen plannen met andere bedrijven: de SiLK-subsidie
- Rijtijden en rusttijden blijven leidend
- De mens beslist en tekent
- Waar te beginnen
Wat is routeoptimalisatie?
Routeoptimalisatie is het zoeken naar de beste verdeling van zendingen over voertuigen en de beste volgorde van de stops. 'Beste' betekent meestal zo weinig mogelijk kilometers, uren of kosten. Daarbij gelden harde randvoorwaarden: tijdvensters bij klanten, laadcapaciteit, voertuigeisen en de rij- en rusttijden van chauffeurs. In het vak heet dit het vehicle routing problem.
Het probleem is oud. In 1959 beschreven G.B. Dantzig en J.H. Ramser in het tijdschrift Management Science hoe een vloot tankwagens met zo weinig mogelijk kilometers een groot aantal tankstations vanuit één depot kan bevoorraden (The Truck Dispatching Problem).
Het lastige zit in de aantallen. Eén voertuig met twintig stops kan die stops al in ruim 2,4 triljoen volgordes aflopen. Met meerdere voertuigen, tijdvensters en capaciteiten groeit dat snel verder. Planningssoftware rekent daarom niet elke mogelijkheid door, maar werkt met slimme benaderingen die in korte tijd een goede, haalbare planning vinden. Dat deden Dantzig en Ramser in 1959 ook al: zij zochten een bijna optimale oplossing, geen bewezen beste.
Routeplanner, routeoptimalisatie en AI: wat is het verschil?
Een routeplanner zoekt de weg van A naar B, zoals een navigatiesysteem. Routeoptimalisatie gaat een stap verder: het verdeelt een hele dag aan zendingen over uw wagenpark en bepaalt per voertuig de volgorde, binnen alle randvoorwaarden. Dat is wiskunde uit de operations research, en dat is op zichzelf geen AI.
Machine learning kan in dat proces wel een rol spelen. Bijvoorbeeld door reis- en aankomsttijden beter te voorspellen uit historische ritdata, of door sneller tot een goede benadering te komen dan klassieke rekenregels. Dat is een reële, geleidelijke verbetering van een bestaand vakgebied. Het is geen nieuwe technologie die planning opnieuw uitvindt. Zie ook het begrip routeoptimalisatie (VRP) in onze begrippenlijst.
Waar AI echt waarde toevoegt
De praktische winst zit meestal niet in een spectaculair andere route. Hij zit in het sneller en consistenter verwerken van wijzigingen. Een planner die 's ochtends tien extra ritten en drie afwezige chauffeurs krijgt, heeft baat bij software die snel meerdere haalbare scenario's doorrekent. De mens kan dan sneller een onderbouwd besluit nemen.
- Sneller herplannen bij verstoringen zoals files, ziekmeldingen of geannuleerde ritten.
- Betere inschatting van reistijden uit historische ritdata, in plaats van vaste gemiddelde snelheden.
- Meerdere scenario's naast elkaar, zodat de planner kan vergelijken in plaats van blind een uitkomst te volgen.
- Vroege signalering van planningsconflicten, bijvoorbeeld met de beschikbare rijtijd, ruim voordat de rit begint.
Waar de hype begint
Sommige leveranciers suggereren dat AI zelfstandig de optimale planning maakt en dat de planner overbodig wordt. Voor de meeste transportbedrijven is dat geen realistisch beeld. Routeoptimalisatie werkt met aannames en gemiddelden. De werkelijkheid zit vol uitzonderingen: een klant die alleen 's ochtends kan lossen, een chauffeur die een regio beter kent, een voertuig dat net uit onderhoud komt.
Wees ook kritisch op besparingsclaims in verkooppraatjes. Het effect van routeoptimalisatie verschilt sterk per bedrijf, per regio en per type rit. Een generiek percentage zegt weinig over uw eigen situatie. Vraag leveranciers liever om een proef met uw eigen ritdata dan om een marketingcijfer.
Hoe vaak wordt AI al ingezet voor routeplanning?
De beschikbare cijfers lopen sterk uiteen. Volgens het CBS gebruikte in 2025 7 procent van de bedrijven in vervoer en opslag een of meer AI-technologieën. Dat zijn voorlopige cijfers, over bedrijven met twee of meer werkzame personen. Van alle bedrijven die AI gebruiken, zette 4 procent het in voor logistieke doeleinden.
Een onderzoek van planningssoftwareleverancier Descartes, in 2025 gehouden onder 300 senior beslissers bij verladers en logistiek dienstverleners in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en België/Nederland, komt veel hoger uit: 37 procent past AI toe voor route- en ladingoptimalisatie. De twee cijfers meten iets anders. Het CBS telt alle bedrijven in een bedrijfstak, Descartes vroeg beslissers die voor transport verantwoordelijk zijn. Het onderzoek komt bovendien van een partij die zulke software verkoopt. Samen laten ze vooral zien dat 'AI in de planning' voor de een iets heel anders betekent dan voor de ander.
Wat kost een gereden kilometer sinds de vrachtwagenheffing?
Sinds 1 juli 2026 betalen eigenaren van vrachtwagens in de categorieën N2 en N3, met een technische maximummassa van meer dan 3.500 kilo, een bedrag per gereden kilometer. Dat geldt op vrijwel alle snelwegen en op een aantal provinciale en gemeentelijke wegen. Hoe schoner en lichter het voertuig, hoe lager het bedrag (Rijksoverheid).
Van 1 september tot en met 31 december 2026 geldt een tijdelijke korting van 22,3 procent. Het gemiddelde tarief daalt daardoor van 0,191 naar 0,148 euro per gereden kilometer (Rijksoverheid, 22 mei 2026). Voor een vrachtwagen in CO2-emissieklasse 1 met EURO 6 en een technische maximummassa van meer dan 32.000 kilo noemen de officiële tabellen op vrachtwagenheffing.nl deze bedragen per kilometer:
- Van 1 juli tot 1 september 2026: 0,201 euro.
- Van 1 september tot 1 januari 2027, met korting: 0,156 euro.
- Vanaf 1 januari 2027: 0,206 euro volgens de tabel voor 2027 op dezelfde pagina. Die pagina vermeldde op 11 oktober 2026 ook dat de bedragen van 2027 in oktober 2026 bekend worden. Controleer de tabel daarom voor de jaarwisseling.
Wat betekent de heffing voor routeoptimalisatie?
De heffing verandert de rekensom achter elke planning. Een kilometer op een belaste weg kost nu naast brandstof, loon en slijtage ook heffing, en het bedrag verschilt per voertuig. Een systeem dat met één vast kilometertarief voor het hele wagenpark rekent, ziet dat verschil niet. Vraag daarom of de software het tarief per voertuig kan meenemen, en of hij onderscheid maakt tussen belaste en onbelaste wegen.
Een rekenvoorbeeld, geen gemeten waarde. Stel dat betere planning per jaar 15.000 belaste kilometers scheelt met een vrachtwagen in CO2-emissieklasse 1, EURO 6, van meer dan 32.000 kilo. Tegen het tarief met korting is dat 2.340 euro aan heffing. Tegen het tarief voor 2027 uit de tabel is het 3.090 euro. Loon, brandstof en slijtage van die kilometers komen daar nog bij.
AI verlaagt het tarief niet. Wat betere planning wel kan verlagen, is het aantal belaste kilometers per zending. De volledige tarieftabellen, de mrb-wijzigingen en wat er op 1 januari verandert, staan in ons artikel over de vrachtwagenheffing en de ritplanning. Dezelfde ritdata heeft u nodig als opdrachtgevers om CO2 per zending vragen.
Samen plannen met andere bedrijven: de SiLK-subsidie
De grootste kilometerwinst zit soms niet in uw eigen planning, maar in die van uw buren. Twee vervoerders die elk half leeg terugrijden, of drie verladers die dezelfde regio beleveren, kunnen samen minder kilometers maken. Voor zulke samenwerking bestaat de Tijdelijke subsidieregeling samenwerking in de logistieke keten (SiLK), uitgevoerd door RVO. SiLK is een van de regelingen die uit de opbrengst van de vrachtwagenheffing worden betaald. RVO noemt als voorbeelden onder meer ladingen bundelen, lege en dubbele ritten voorkomen, route- en netwerkoptimalisatie en het samenvoegen van de planning van verschillende partijen.
De ronde van 2026 loopt van dinsdag 15 september 2026, 9.00 uur, tot en met dinsdag 13 oktober 2026, 12.00 uur, met een budget van 5 miljoen euro. Die data staan ook in de wijzigingsregeling in de Staatscourant. Bij deze update, op 11 oktober, was de ronde dus nog twee dagen open. Leest u dit na 13 oktober, dan is de ronde van 2026 gesloten. Een volledige aanvraag vraagt onder meer een door alle deelnemers getekende samenwerkingsovereenkomst, een projectplan en eHerkenning niveau 3. Wie daar nog mee moet beginnen, kan zich beter op een eventuele volgende ronde richten.
Of er in 2027 een nieuwe ronde komt, is nog niet gepubliceerd. De toelichting bij de wijziging van juni 2026 noemt het wel de bedoeling om SiLK meerdere jaren achtereen open te stellen. Volgens de oorspronkelijke regeling loopt SiLK tot 1 oktober 2030. De eerste ronde liep van 4 november tot en met 30 december 2025, met een plafond van 3,6 miljoen euro. De hoofdlijnen van de ronde van 2026, volgens RVO:
- Een samenwerkingsverband van minimaal drie ondernemingen. Minstens de helft is actief als transportbedrijf, verlader, eigen vervoerder of logistiek dienstverlener. Ten minste één deelnemer is houder van een vrachtwagen onder de Wet vrachtwagenheffing.
- Subsidie tot 75 procent van de projectkosten, met een minimum van 25.000 euro en een maximum van 100.000 euro per project.
- Van de subsidiabele kosten mag maximaal 30 procent naar externe inhuur gaan, tegen maximaal 125 euro per uur exclusief btw. Eigen uren tellen tegen een vast tarief van 60 euro per uur.
- Elke deelnemer draagt minimaal 10 en maximaal 70 procent van de totale kosten.
- Het project moet minstens 15.000 vrachtwagenkilometers per jaar op Nederlandse wegen besparen, met een blijvend resultaat. Volgens RVO is dat een inspanningsverplichting. Voert u de activiteiten uit maar haalt u de reductie niet, dan heeft dat geen gevolgen voor de subsidie.
- Kosten voor het voorbereiden van het project zijn niet subsidiabel. Het project moet binnen twaalf maanden na toekenning klaar zijn. Een aanvraag wordt afgewezen als twee of meer deelnemers eerder samen in een samenwerkingsverband zaten dat SiLK-subsidie ontving.
Rijtijden en rusttijden blijven leidend
Welke software een route ook voorstelt, de Europese regels voor rijtijden, pauzes en rusttijden uit Verordening (EG) nr. 561/2006 gelden onverkort. De dagelijkse rijtijd is maximaal negen uur, twee keer per week te verlengen tot tien uur. Na vier en een half uur rijden volgt een onderbreking van minstens 45 minuten, die ook in twee delen van 15 en 30 minuten mag. Een systeem dat een route 'optimaal' noemt zonder die grenzen mee te rekenen, levert geen bruikbare planning op. Hooguit een planning die achteraf moet worden gecorrigeerd, of die tot overtredingen leidt.
Goede planningssoftware neemt deze regels daarom als harde randvoorwaarde mee in de berekening. Vraag bij de keuze van een systeem hoe de rijtijdenregels in het rekenmodel zitten, en laat dat zien aan een concreet voorbeeld uit uw eigen planning.
Bij samen plannen geldt dat voor alle partijen. Artikel 10 van de verordening maakt de vervoersonderneming aansprakelijk voor inbreuken van haar chauffeurs. Het verplicht ook ondernemingen, expediteurs, bevrachters en hoofd- en onderaannemers om ervoor te zorgen dat contractueel afgesproken tijdschema's aan de verordening voldoen. Een gezamenlijke planning moet dus ook binnen de rijtijden van de chauffeurs van uw partners passen.
De mens beslist en tekent
Bij AIBA hanteren we als uitgangspunt dat de mens beslist en tekent. Voor transportplanning betekent dat: de planner blijft verantwoordelijk voor de uiteindelijke route, ook als een algoritme die heeft voorgesteld. Dat is niet alleen een kwestie van vertrouwen, maar ook van aansprakelijkheid.
Artikel 4 van de AI-verordening geldt bovendien sinds 2 februari 2025. Sinds de wijziging door Verordening (EU) 2026/1744, in werking per 27 juli 2026, vraagt het aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen om maatregelen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel ondersteunen. Een bepaald niveau hoeven zij niet te waarborgen. Voor zover uw planningssysteem een AI-systeem is, gaat het er voor planners in de praktijk om dat zij begrijpen wat het wel en niet kan, waar de aannames zitten en wanneer een voorgestelde route handmatig moet worden bijgesteld. Een AI-training voor de logistiek op uw eigen planning is daarop gericht: een planner die een voorstel van het systeem kan beoordelen en onderbouwd kan afwijzen.
Waar te beginnen
Voordat u in nieuwe software investeert, loont het om helder te krijgen waar in uw huidige planning de meeste tijd en de meeste onnodige kilometers zitten: bij het opstellen van de basisplanning, bij verstoringen gedurende de dag, bij lege terugritten of bij het bewaken van rijtijden. Leg voor één type rit vast hoeveel belaste kilometers u rijdt, hoe vol de voertuigen zijn en welk deel leeg is. Dat is uw nulmeting.
Met die nulmeting kunt u twee vragen beantwoorden. Levert betere planning binnen uw eigen bedrijf genoeg op? En zitten de lege kilometers juist tussen u en andere bedrijven, zodat samenwerking meer oplevert dan nieuwe software? De gratis Praktijk Scan helpt die afweging voor uw situatie te maken.
Bronnen
- G.B. Dantzig en J.H. Ramser, The Truck Dispatching Problem, Management Science 6(1), oktober 1959, blz. 80-91
- CBS, 12 december 2025: Bedrijven gebruiken AI vaakst voor marketing of verkoop
- Descartes, 6 mei 2026: persbericht over het Europees Transportmanagement Benchmarkonderzoek 2025 (300 beslissers)
- Vrachtwagenheffing, Rijksoverheid.nl
- Rijksoverheid, 22 mei 2026: Minister Karremans: tijdelijke korting op vrachtwagenheffing
- Vrachtwagenheffing.nl: Dit gaat u betalen, tarieftabellen per periode, geraadpleegd 11 oktober 2026
- RVO: Subsidie voor minder vrachtwagenkilometers in de logistieke sector (SiLK), gecontroleerd 15 september 2026
- RVO: SiLK, veelgestelde vragen, gecontroleerd 16 juli 2026
- Staatscourant 2025, 29588: vaststelling Tijdelijke subsidieregeling Samenwerking in de logistieke keten (21 augustus 2025)
- Staatscourant 2026, 21499: wijziging Tijdelijke subsidieregeling Samenwerking in de logistieke keten (22 juni 2026)
- Verordening (EG) nr. 561/2006 betreffende rij- en rusttijden, EUR-Lex
- Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), EUR-Lex
- Verordening (EU) 2026/1744 van 8 juli 2026 (Digitale omnibus inzake AI), PB L, 2026/1744, 24.7.2026: vervanging van artikel 4, EUR-Lex
Veelgestelde vragen
- Wat is routeoptimalisatie?
- Routeoptimalisatie is het met software bepalen welke voertuigen welke zendingen vervoeren en in welke volgorde zij de stops aflopen. Het doel is meestal zo weinig mogelijk kilometers, uren of kosten, binnen tijdvensters, laadcapaciteit en de rij- en rusttijden. In het vak heet dit het vehicle routing problem, dat Dantzig en Ramser in 1959 al beschreven.
- Wat is het verschil tussen een routeplanner en routeoptimalisatie?
- Een routeplanner zoekt de weg van A naar B. Routeoptimalisatie verdeelt een hele dag aan zendingen over het wagenpark en bepaalt per voertuig de volgorde van de stops, binnen alle randvoorwaarden. AI kan daar een laag aan toevoegen, bijvoorbeeld betere reistijdvoorspellingen uit historische ritdata.
- Wat kost een kilometer onder de vrachtwagenheffing?
- Het hangt af van gewicht, CO2-emissieklasse en Euro-emissieklasse. Het gemiddelde tarief is van 1 september tot en met 31 december 2026 0,148 euro per kilometer, door een tijdelijke korting van 22,3 procent. Voor een vrachtwagen in CO2-emissieklasse 1, EURO 6, van meer dan 32.000 kilo is dat 0,156 euro. De tabel voor 2027 noemt 0,206 euro. Controleer die tabel op vrachtwagenheffing.nl voor de jaarwisseling.
- Wat is de SiLK-subsidie en kan ik die nog aanvragen?
- SiLK is een RVO-subsidie voor samenwerkingsverbanden van minimaal drie ondernemingen die samen vrachtwagenkilometers besparen, bijvoorbeeld door planningen te bundelen of route- en netwerkoptimalisatie. De subsidie is tot 75 procent van de projectkosten, van 25.000 tot 100.000 euro per project. De ronde van 2026 sluit op 13 oktober 2026 om 12.00 uur. Of er in 2027 een ronde komt, is nog niet gepubliceerd.
- Houdt AI-routeplanning rekening met rij- en rusttijden?
- Goede planningssoftware neemt de regels uit Verordening (EG) nr. 561/2006 als harde randvoorwaarde mee, niet als controle achteraf. Vraag bij de keuze van een systeem hoe dat in het rekenmodel is verwerkt, en laat het zien aan een voorbeeld uit uw eigen planning. Volgens artikel 10 van die verordening is de vervoersonderneming aansprakelijk voor inbreuken van haar chauffeurs.
- Kan AI de transportplanner vervangen?
- Voor de meeste transportbedrijven niet. Routeoptimalisatie werkt met aannames en gemiddelden, terwijl de werkelijkheid vol uitzonderingen zit. De planner blijft verantwoordelijk voor de uiteindelijke route. De winst zit vooral in sneller herplannen en beter onderbouwde keuzes, niet in het weglaten van de mens.
Dit artikel is informatief en geen juridisch advies. Genoemde marktprijzen en regelingen zijn indicaties per publicatiedatum; controleer actuele voorwaarden bij de officiële bronnen.
Verder lezen
- LogistiekVrachtwagenheffing 2026 en 2027: tarieven, de tijdelijke korting en wat AI in de ritplanning wel doetTot en met 31 december 2026 geldt 22,3 procent korting op de vrachtwagenheffing, daarna stijgt het tarief. Zo drukt betere planning de kosten per zending.
- LogistiekChauffeurstekort en AI: wat het wel oplost in planning, administratie en werving, en wat nietHet chauffeurstekort is de grootste zorg in transport. Wat AI wel oplost in planning, administratie en werving, en wat niet: geen chauffeur erbij.
- LogistiekAI voor groothandel en logistiek: waar begint u? Een stappenplan in zes stappenStarten met AI in groothandel of logistiek: zes stappen per proces, van datacheck en nulmeting tot autonomieniveau en een eerste test van 30 dagen.
