AI en de energietransitie in de glastuinbouw: van kostenpost naar sturing

Waarom energie nu bovenaan staat

De kostenstijging heeft twee duidelijke oorzaken. Het fiscale voordeel op energie voor de glastuinbouw wordt stapsgewijs afgebouwd, en sinds 2025 geldt er een CO2-heffing voor de sector. Samen betekent dat een structureel hogere energierekening, niet een tijdelijke piek. Daar bovenop komt netcongestie: een zwaardere aansluiting is op veel plekken simpelweg niet op korte termijn beschikbaar, waardoor bedrijven het met hun bestaande capaciteit slimmer moeten organiseren in plaats van bij te bouwen.

Het gevolg is dat energie verschuift van een post die je achteraf betaalt naar een variabele die je actief moet sturen: wanneer belicht je, wanneer buffer je warmte, wanneer koop of verkoop je stroom, en hoe verhoudt zich dat tot wat het gewas op dat moment nodig heeft.

Waar AI echt waarde kan toevoegen

De winst zit zelden in een spectaculair nieuw teeltrecept, maar in het beter benutten van data die er vaak al is: klimaatcomputer, energieprijzen, weersverwachting en gewasmetingen. AI kan helpen die stromen te combineren tot betere korte-termijnbeslissingen, zodat energie-inzet en teeltbehoefte beter op elkaar aansluiten.

• Voorspellen van de warmte- en elektriciteitsvraag op basis van weer, teeltfase en historische data, zodat buffers en belichting gerichter worden ingezet.
• Inspelen op dynamische energieprijzen: rekenen wanneer inkopen, bufferen of terugleveren gunstig is binnen de grenzen die het gewas toestaat.
• Signaleren van afwijkingen in het klimaat of energieverbruik voordat ze tot schade of verspilling leiden.
• Scenario's naast elkaar zetten, zodat de teler kan vergelijken in plaats van blind een uitkomst te volgen.

Waar de hype begint

Sommige leveranciers suggereren dat een algoritme de kas zelfstandig en optimaal aanstuurt. Voor de meeste bedrijven is dat geen realistisch beeld. Een model werkt met aannames en gemiddelden, terwijl de teelt vol uitzonderingen zit: een ziektedruk die oploopt, een partij die net anders reageert, een storing in de installatie. Wees ook kritisch op ongefundeerde besparingsclaims. Het effect verschilt sterk per gewas, per kas en per energiecontract, en een generiek percentage zegt weinig over uw eigen situatie. Vraag leveranciers om een proef met uw eigen data in plaats van een marketingcijfer.

Subsidie en investeringsvensters

Verduurzaming hoeft niet volledig uit eigen zak. Voor 2026 zijn er opnieuw regelingen zoals de Energie-efficiëntie en hernieuwbare energie glastuinbouw (EG) en de Marktintroductie energie-innovaties (MEI) via RVO, met concrete aanvraagvensters. Dat maakt van energie ook een investeringsbeslissing met een agenda: een aanvraag valt te combineren met het slimmer inrichten van sturing en meten, zodat de investering meer oplevert dan alleen de hardware.

Belangrijk is dat data en sturing hand in hand gaan met de fysieke maatregel. Een warmtebuffer of ledbelichting levert het meeste op als de aansturing meebeweegt met prijs, weer en gewas, en juist daar kan software met AI-ondersteuning het verschil maken.

De teler beslist en tekent

Bij AIBA hanteren we als uitgangspunt dat de mens beslist en tekent. Voor energiesturing betekent dat concreet: de teler blijft verantwoordelijk voor de instellingen, ook als een systeem een setpoint voorstelt. Dat is een kwestie van vakmanschap en van risico, want een verkeerde energiebeslissing raakt direct het gewas.

Sinds 2 februari 2025 verplicht artikel 4 van de EU AI Act (Verordening (EU) 2024/1689) organisaties bovendien om medewerkers die met AI-systemen werken voldoende AI-geletterdheid bij te brengen. Voor telers en teeltmanagers betekent dit dat zij moeten begrijpen wat een sturingssysteem wel en niet kan, waar de aannames en beperkingen zitten, en wanneer een voorstel handmatig moet worden bijgesteld.

Waar te beginnen

Begin klein en meetbaar. Kies één concreet proces waar energie en teelt samenkomen, bijvoorbeeld de aansturing van belichting of de inzet van de warmtebuffer, en leg eerst vast hoe het nu gaat: wat kost het, welke beslissingen neemt de teler op welk moment, en op basis waarvan. Pas daarna is te beoordelen of AI-ondersteuning daar meetbaar tijd of geld oplevert.

Onze gratis Praktijk Scan helpt dat eerste proces te kiezen en de nulmeting scherp te krijgen, zodat een eventuele vervolgstap op echte cijfers berust en niet op een belofte.