AI en banen in logistiek en food: welke taken veranderen?

Verdwijnen banen door AI? Wat het onderzoek tot nu toe laat zien

Het International AI Safety Report 2026, gepubliceerd op 3 februari 2026, vat de stand van het bewijs nuchter samen. Algemene AI zal waarschijnlijk een breed scala aan cognitieve taken automatiseren, vooral in kenniswerk. Het vroege bewijs laat echter geen effect zien op de totale werkgelegenheid, wel enkele signalen dat de vraag naar starters daalt in sommige beroepen die sterk aan AI zijn blootgesteld, zoals schrijfwerk. Over de omvang van toekomstige effecten zijn economen het volgens het rapport oneens: sommigen verwachten dat verloren banen worden gecompenseerd door nieuwe, anderen dat brede automatisering werkgelegenheid en lonen flink kan drukken.

De OECD kwam in haar Employment Outlook van juli 2023 tot een vergelijkbaar beeld. Zij ondervroeg in 2022 ruim 2.000 werkgevers en 5.300 werknemers in de industrie en de financiële sector van zeven OECD-landen. De conclusie: het effect van AI op het aantal banen was tot dan toe beperkt. Veel vroege gebruikers ontsloegen liever geen personeel, maar pasten hun bezetting aan via minder werving, vrijwillig vertrek en pensionering. Sommige bedrijven gaven aan dat AI juist kon helpen bij vergrijzing en personeelstekorten. Voorlopig verandert AI volgens de OECD eerder de banen zelf en de vaardigheden die daarvoor nodig zijn, dan dat het banen vervangt.

Het CPB schreef in januari 2023 al dat technologische verandering in Nederland beide kanten op werkt: automatisering zorgt voor een aanzienlijke afname van een aantal bestaande banen en taken, maar door nieuwe technologie en groeiende welvaart ontstaan ook nieuwe banen en taken. Dat is geen geruststelling voor wie zijn taak ziet verdwijnen. Het is wel een reden om het gesprek op taakniveau te voeren in plaats van op het niveau van hele functies.

Blootstelling is iets anders dan vervanging

Veel koppen over banenverlies gaan terug op zogeheten blootstellingsindexen: schattingen van welk deel van de taken in een beroep technisch door AI kan worden uitgevoerd. De ILO publiceerde in mei 2025 een verfijnde versie. Wereldwijd werkt een op de vier werkenden in een beroep met enige blootstelling aan generatieve AI, in landen met een hoog inkomen 34 procent. In de hoogste categorie, waar het grootste deel van de taken blootgesteld is, valt 3,3 procent van de wereldwijde werkgelegenheid. Administratieve beroepen zijn het sterkst blootgesteld. De conclusie van de ILO: omdat menselijke inbreng nodig blijft, zullen de meeste banen veranderen in plaats van overbodig worden.

In een vervolgnotitie van februari 2026 zegt de ILO het nog scherper: blootstellingsindicatoren tonen technische vatbaarheid, geen uitkomsten op de arbeidsmarkt. Ze meten niet of automatiseren rendabel is, hoe werkprocessen veranderen of hoe werkgelegenheid en lonen zich aanpassen. Volgens de ILO kunnen ze daarom niet worden gelezen als voorspelling van banenverlies.

Voor Nederland zijn de eerste aanwijzingen gemengd. Drie Rabobank-economen schreven op 22 januari 2026 in ESB dat in de beroepsgroepen die het meest vatbaar zijn voor generatieve AI, vooral beroepen met veel hbo- en wo-opgeleiden, het aantal openstaande vacatures in het tweede kwartaal van 2025 bijna 25 procent lager lag dan eind 2022. In de overige 102 beroepsgroepen was de daling minder dan 10 procent. In het derde kwartaal van 2025 werkten in die vatbare beroepen ruim 13 procent minder jongeren van 15 tot 25 jaar dan eind 2022, terwijl de werkgelegenheid voor jongeren in andere beroepen met 3 procent steeg. De auteurs schrijven zelf dat het te vroeg is om te zeggen of en hoe generatieve AI de arbeidsmarkt structureel verandert. Een ander ESB-artikel van 8 juli 2026 vond bij recent afgestudeerden geen breed dalende werkgelegenheid, met uitzondering van de bedrijfskundige wo-richtingen. Het wijst ook op verklaringen die andere onderzoekers geven, zoals macro-economische onzekerheid en de opkomst van thuiswerken.

Wat u hieruit voor logistiek en food kunt halen: voor zover er een effect is, zit het vooral in kantoorwerk, en de eerste signalen gaan over starters. Of dat patroon zich ook in uw sector voordoet, is nog niet gemeten. Het is wel een reden om op te letten bij de plek waar het vak wordt geleerd, bij de junior planner en de nieuwe medewerker in de backoffice.

Hoe ver is AI in vervoer en industrie?

Minder ver dan het debat doet vermoeden. Volgens het CBS gebruikte in 2025 een op de zes bedrijven AI, het dubbele van twee jaar eerder. In de sector vervoer en opslag was dat 7 procent, in de industrie 16 procent. Bij bedrijven met 50 tot 250 werkzame personen lag het op 45 procent, bij 250 of meer op 66 procent. Bedrijven zetten AI het vaakst in voor marketing of verkoop (35 procent) en voor bedrijfsadministratie of bestuurstaken (32 procent). Voor logistieke doeleinden gebruikte slechts 4 procent van de AI-gebruikende bedrijven het.

UWV ondervroeg tussen 15 september en 12 december 2025 3.550 werkgevers en schreef op 10 maart 2026 dat AI kan leiden tot het verdwijnen van bepaalde taken, maar dat er ook banen bij komen. Veel beroepen veranderen door AI, en scholing en ontwikkeling worden daarom belangrijker.

Welke taken veranderen in logistiek en food?

Een functie is een bundel taken. Sommige taken in die bundel kan AI voorbereiden of overnemen, andere niet. Hieronder per rol waar de verandering zit. Bewust zonder percentages: hoeveel daarvan AI bij u kan voorbereiden, is alleen met uw eigen nulmeting te zeggen.

• Planner (transport, productie of teelt): AI rekent planvarianten door, stelt een herplanning voor bij uitval en levert een vraagvoorspelling. Het bouwen van de planning wordt minder handwerk; beoordelen, kiezen en uitzonderingen afhandelen worden belangrijker. De rij- en rusttijden, klantafspraken en de keuze blijven bij de planner. Hoe dat bij een tekort aan chauffeurs uitpakt, staat in ons stuk over chauffeurstekort en AI.
• Administratie en backoffice: orders, pakbonnen, vrachtbrieven, CMR's en facturen uitlezen en overnemen is typisch het administratieve werk dat de ILO als sterkst blootgesteld ziet. Het overtikken neemt af; controleren, uitzonderingen oplossen en het contact met klant of vervoerder nemen een groter deel van de dag in.
• Klantenservice: concept-antwoorden, het samenvatten van een dossier en het beantwoorden van standaardvragen over levertijden of zendingen kan AI voorbereiden. De ILO noemt klantenservicefuncties als voorbeeld van functies die aan generatieve AI zijn blootgesteld. Het gesprek bij een klacht, een terugroepactie of een lastige klant blijft mensenwerk.
• Kwaliteitsdienst: registraties, afwijkingsrapporten en het bijeenzoeken van stukken voor een audit kan AI ondersteunen, en beeldherkenning aan de lijn werkt als extra paar ogen. De beoordeling, de vrijgave en de handtekening onder een HACCP-registratie blijven bij de kwaliteitsmedewerker. De OECD beschrijft een lucht- en ruimtevaartbedrijf dat nieuwe turbinebladen voor straalmotoren met AI-ondersteunde visuele inspectie liet controleren. Inspecteurs zaten daarvoor lange tijd in een verduisterde ruimte en bekeken de bladen door een loep; volgens de OECD verbeterde hun werkomgeving.
• Magazijn en productievloer: generatieve AI raakt fysiek werk het minst direct. De ILO plaatst handmatige beroepen aan de rand van het netwerk van beroepen, waar de doorwerking van AI kleiner is. Hier komt de verandering eerder uit software voor pickroutes en taakverdeling en uit robotisering, zoals we beschrijven in ons stuk over AI in het magazijn. Voor teamleiders verandert wel iets: zij moeten kunnen beoordelen waarop een systeemvoorstel is gebaseerd.

AI en de krapte: verlichting, geen vervanging

De arbeidsmarkt is minder krap dan in 2022, maar nog steeds krap. Volgens het CBS waren er in het tweede kwartaal van 2026 95 openstaande vacatures per 100 werklozen, tegen 142 op het hoogtepunt in het tweede kwartaal van 2022. In vervoer en opslag stonden 14.400 vacatures open, in de industrie 29.400. UWV telde in het eerste kwartaal van 2026 87 van de 93 beroepsgroepen als krap of zeer krap.

Voor vrachtwagenchauffeurs neemt de krapte volgens UWV niet af. Er staan ongeveer 6.000 tot 7.000 vacatures open, ongeveer 4 op de 10 chauffeurs is 55-plus, en het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) verwacht dat de krapte tot 2030 aanhoudt. UWV noemt ook de zelfrijdende vrachtauto: volgens het kabinet kan die uiterlijk in 2029 voor het eerst rijden, en binnen tien jaar ongeveer 10 procent van het werk van gewone vrachtauto's doen. Ook dan blijven chauffeurs volgens UWV belangrijk voor de controle van de lading, het klantcontact en de veiligheid.

In de voedingsindustrie noemden producenten een tekort aan arbeidskrachten (27 procent) als belangrijkste belemmering voor groei, meldde ABN AMRO in december 2025; wat dat voor automatisering betekent, werkten we uit in ons stuk over arbeidstekort in de voedingsindustrie. Breder had volgens UWV in 2025 58 procent van de werkgevers last van de krapte, en neemt 52 procent van de werkgevers met vacatures vaker mensen aan die nog moeten worden opgeleid.

Opvallend is dat UWV de spanning voor administratieve beroepen als secretaresses en boekhoudkundig medewerkers gemiddeld noemt, terwijl de tekorten in technische beroepen en in zorg en welzijn groot zijn. In zo'n markt is de vraag zelden wie u kunt missen. De vraag is hoe de mensen die u heeft minder tijd kwijt zijn aan overtikken en zoeken, en meer tijd overhouden voor het werk waar zij het verschil maken.

Wat vraagt AI van uw medewerkers?

Volgens het UWV-onderzoek denkt ongeveer de helft van de werkgevers dat werknemers door AI andere scholing nodig hebben; van die werkgevers biedt 70 procent trainingen of cursussen over AI aan. Van de werkgevers die AI gebruiken, begeleidt ongeveer 60 procent de werknemers daarbij; zo'n 40 procent doet dat niet. Ongeveer de helft van de werkgevers verwacht dat vaardigheden als samenwerken, sociale en communicatieve vaardigheden, digitale, kritische en ethische vaardigheden en aanpassingsvermogen belangrijker worden.

De OECD vond dat de uitkomsten beter zijn waar werknemers zijn getraind om met AI te werken en waar de invoering met hen is besproken. Ook juridisch is dat geen vrijblijvende keuze. Artikel 4 van de EU AI-verordening over AI-geletterdheid geldt sinds 2 februari 2025. Na de wijziging door de Digital Omnibus, in werking sinds 27 juli 2026, vraagt het dat organisaties die AI inzetten maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van hun personeel te ondersteunen, rekening houdend met kennis, ervaring, opleiding en de context waarin het systeem wordt gebruikt. Een bepaald niveau per medewerker hoeft niet te worden gegarandeerd. Wat dat concreet vraagt, staat in ons stuk over AI-geletterdheid.

Bij AIBA hanteren we als uitgangspunt dat de mens beslist en tekent. Een planner die een voorstel van het systeem kan wegen, een kwaliteitsmedewerker die een signaal van de camera kan beoordelen en een backoffice-medewerker die een verkeerd uitgelezen document herkent: dat zijn de vaardigheden die er bij taakverschuiving toe doen.

Wat u als werkgever nu doet

Afwachten is geen neutrale keuze, want het gebruik van AI groeit ook zonder beleid. Zes stappen geven houvast zonder dat u iets belooft wat u niet kunt waarmaken:

• Maak een taakanalyse per functie. Zet voor de planner, de backoffice, de kwaliteitsdienst en de teamleider de belangrijkste taken op papier, met per taak de tijd die het kost, of het herhalend werk is, wat AI zou kunnen voorbereiden en wie beslist en tekent. Begin bij de administratieve taken, daar is de blootstelling het grootst.
• Kies één werkproces en leg een nulmeting vast. Hoeveel uur, hoeveel fouten, hoeveel uitzonderingen. Pas dan kunt u later laten zien wat er is veranderd, ook richting uw medewerkers.
• Train per rol, niet in het algemeen. Een planner heeft andere kennis nodig dan een kwaliteitsmedewerker. Leg vast wie waarin is getraind.
• Betrek de ondernemingsraad vroeg. Een ondernemingsraad is verplicht in een onderneming waar in de regel ten minste 50 personen werken. Op grond van artikel 25, lid 1, onder k, van de Wet op de ondernemingsraden heeft de ondernemingsraad adviesrecht bij een voorgenomen besluit tot invoering of wijziging van een belangrijke technologische voorziening. Instemming is nodig voor een regeling op het gebied van de personeelsopleiding en voor een regeling over voorzieningen die gericht of geschikt zijn voor waarneming van of controle op aanwezigheid, gedrag of prestaties van medewerkers (artikel 27, lid 1, onder f en l).
• Let op de starters. Als AI de eenvoudige taken voorbereidt waarmee junioren het vak leren, moet u bewust regelen hoe zij die ervaring alsnog opdoen, bijvoorbeeld door hen de voorstellen van het systeem te laten controleren met een ervaren collega ernaast.
• Houd de SLIM-regeling in het oog. Mkb-bedrijven kunnen voor leer- en ontwikkeltrajecten subsidie aanvragen tot € 24.999 per aanvraag (landbouwbedrijven € 20.000), voor 60 procent van de subsidiabele kosten. De tijdvakken van 2026 zijn gesloten; het laatste sloot op 7 september 2026, en een volgend tijdvak is nog niet bekendgemaakt. De actuele stand staat op onze SLIM-pagina.